Samen werken aan een integrale, doorlopende ondersteuningslijn

Ouders die laagdrempelig vragen kunnen stellen over hun kinderen, ook als die (nog) niet naar school of de peuteropvang gaan. Die weten dat hun kind wordt gezien. Professionals die, samen met wijkbewoners, een netwerk vormen waar gezinnen een beroep op kunnen doen. En die in hun werk het belang van het kind centraal stellen. Vraag Daphne van Mierlo en Gaby Rog hoe de doorlopende ondersteuningslijn voor gezinnen er over vijf jaar zou moe ten uitzien en dit is hun antwoord. Ze zijn beiden al jaren vanuit de GGD en R-Newt (jongeren- en kinderwerk) werkzaam in NoordWest. Samen met collega-professionals en wijkbewoners werken ze aan een goede start voor kinderen en jongeren in dit deel van Tilburg. 

Kwetsbare zwangeren 

Van buik tot brugklas moeten kwetsbare gezinnen in Tilburg NoordWest kunnen rekenen op ondersteuning. Zodat de kinderen in deze wijken opgroeien tot fysiek en mentaal gezonde volwassenen. Dat begint al met de ondersteuning van kwetsbare zwangeren, door een multidisciplinair team van professionals uit het sociaal en het medisch domein (MDO). Want hoe eerder je erbij bent, hoe beter. Daphne: “Uit onderzoek blijkt dat vroeg investeren in kinderen op latere leeftijd leidt tot onder meer betere schoolprestaties, hogere arbeidsmarktparticipatie en minder gedragsproblemen.” Binnen NPLV Tilburg Noordwest is gekeken hoe die intensieve begeleiding van het allereerste begin kan worden doorgezet in een doorlopende, integrale ondersteuningslijn. Daarbij is speciaal gekeken naar, kwetsbare overgangsmomenten, ontbrekende schakels en de betrokkenheid van wijkbewoners zelf. 

Kwetsbare overgangsmomenten 

De ondersteuning is per ontwikkelfase anders ingericht. Kwetsbare ouders krijgen daardoor steeds met andere professionals te maken naarmate hun kind ouder wordt. Het gevolg is dat ze steeds opnieuw hun verhaal moeten vertellen. Dat vraagt om ontschotting van wet- en regelgeving, maar ook ontschotting en verduurzaming van financiële ondersteuning aan de Integrale Kindcentra. Zolang dat nog niet goed geregeld is, vraagt dat een warme overdracht van de ene beroepskracht naar de andere. Daphne: “Professionals moeten elkaar meer opzoeken en beter samenwerken.” Vooral op kwetsbare overgangsmomenten is die samenwerking belangrijk, zoals bij de overstap van het primair naar het voortgezet onderwijs. Gaby beklemtoont hoe belangrijk een soepele overgang van lagere naar middelbare school is. Het is cruciaal dat die goed verloopt, zeker voor kinderen uit kwetsbare gezinnen. Gaby: “Als je niet investeert in dit proces, als je ouders en kinderen hierin niet meeneemt, dan is het risico groot op een niet-passende opleidingskeuze en daarmee op schooluitval. We weten bovendien dat jongeren die hun school niet afmaken of vaak niet komen, een verhoogde kans hebben om in de criminaliteit te belanden.”

Ontbrekende schakels

Naast kwetsbare overgangsmomenten zien Gaby en Daphne ook ontbrekende schakels in de doorlopende ondersteuning. Daphne: “Het MDO kwetsbare zwangeren en het onderwijs hebben kinderen goed in beeld. Maar tussen 0 en 5 jaar ontbreekt zo’n steun structuur.”

Wat in het primair onderwijs goed werkt zijn Teams op Maat. Die bieden scholen gerichte ondersteuning, afgestemd op de specifieke behoefte van leerlingen en hun ouders. Een Integraal Kind centrum (IKC) met veel getraumatiseerde leerlingen bijvoorbeeld, krijgt dan hulp van een organisatie die hierin is gespecialiseerd. In de kinderopvang kennen we deze manier van ondersteuning van kinderen en hun ouders nog niet. Daarom is binnen NPLV NoordWest extra geïnvesteerd in Teams op maat op de verschillen de kinderopvanglocaties. Daphne: “Zijn er zorgen om een kindje, dan komen zij observeren, om vervolgens handvatten te geven aan de professionals, waar uiteindelijk alle peuters van kunnen profiteren.” Hun inzet versterkt niet alleen de vroegsignalering, maar bevordert ook een soepele overgang naar het basisonderwijs.

Kind en ouder centraal

Bij het verder ontwikkelen van de doorgaande integrale ondersteuningslijn worden de behoeften van wijkbewoners nadrukkelijk meegenomen. Daphne: “We willen niet nog meer professionals en systemen, maar bottom-up werken. Kijken wat er al is en waar de behoeftes liggen.”

Daarom zijn er sessies geweest, waar uiteindelijk zo’n 150 ouders aan deelnamen en ook professionals bij aanwezig waren. Die bijeenkomsten hebben waardevolle inzichten opgeleverd. Zo hebben gezinnen behoefte aan mensen die goed naar hen luisteren en hen begrijpen. Wijkbewoners gaven verder aan dat ze onder meer behoefte hebben aan hulp die bij hen past en aan laagdrempelige ontmoetingsplekken. Kinderen geven aan behoefte te hebben aan schone en veilige plekken om te spelen en aan ouders die tijd en aandacht voor hen hebben. 

Brug tussen leef- en systeemwereld

Gaby: “Een vast gezicht, bijvoorbeeld een gezinsondersteuner of een startambassadeur (sleutelpersoon), kan fungeren als een soort van buddy voor het gezin. Zij hebben een sterk netwerk in de wijk en zijn actief op laagdrempelige ontmoetingsplekken.” In NoordWest zijn zes startambassadeurs actief.

Deze sleutelpersonen, vaak zelf ouders, organiseren allerlei activiteiten voor ouders en kinderen. Zij en andere vrijwilligers vormen een vertrouwd aanspreekpunt voor gezinnen, die zo nodig makkelijker hun weg vinden naar professionele ondersteuning. Beroepskrachten sluiten ook regelmatig aan bij de activiteiten die worden georganiseerd. Gaby: “Ze vormen de brug tussen de leef- en de systeemwereld.” Ook in de overgang van primair naar voortgezet onderwijs spelen de sleutelpersonen een rol. Omdat zij buurtgenoten zijn met soortgelijke ervaringen, kunnen ze ouders als geen ander uitleggen waarom het bij voorbeeld belangrijk is naar open dagen van middelbare scholen te gaan.

Ongelijk investeren

Het uiteindelijke doel is dat de kinderen in NoordWest veilig, gezond en gelukkig opgroeien met gelijke kansen op ontwikkeling, zodat over 20 jaar alle kinderen in Tilburg dezelfde kansen hebben. Gaby: “We moeten met elkaar het lef hebben om ongelijk te investeren, dus meer in deze wijken dan in andere. Niet iedereen heeft een goede start. En niet elk gezin heeft een netwerk, dus moet je dat faciliteren.”